Basınçlı Hava Tesisatları

Basınçlı hava tesisatı, ortam havasını sıkıştırarak yüksek basınç altında endüstriyel makine, alet ve proseslere güvenli şekilde ileten sistemlerin bütünüdür.

Bu tesisatların temel amacı; minimum basınç kaybı ve maksimum enerji tasarrufu ile son kullanım noktasına temiz, kuru ve kesintisiz hava sağlamaktır.

Tesisatın Temel Bileşenleri

Bir basınçlı hava sistemi, üretimi sağlayan arz tarafı ile tüketimi sağlayan talep tarafı olmak üzere iki ana kısımdan ve bu kısımları oluşturan bileşenlerden meydana gelir:

Kompresör: Atmosfer havasını emerek hacmini küçülten ve basıncını artıran ana güç kaynağıdır.
Hava Tankı (Depo): Kompresörden çıkan havadaki basınç dalgalanmalarını dengeler, havayı depolar ve ani talepleri karşılar.
Kurutucu ve Filtreler: Havada bulunan nemi, yağı ve partikülleri temizleyerek tesisat borularının paslanmasını ve hat sonundaki cihazların zarar görmesini engeller.
Şartlandırıcı (F.R.L.): Kullanım noktasından hemen önce yer alan; hava filtresi, basınç regülatörü ve yağlayıcıdan oluşan üçlü koruma birimidir.
Dağıtım Hatları (Borular): Sıkıştırılmış havayı tüketim noktalarına aktaran taşıyıcı şebekedir.

Boru Hattı Tasarımı ve Malzeme Seçimi

Doğru boru çapı ve yerleşim planı seçilmediğinde sürtünmeden dolayı ciddi basınç kayıpları ve enerji israfları yaşanır. Tesisatta en sık tercih edilen hat tasarımları ve boru malzemeleri şunlardır:

1. Tesisat Tasarım Şekilleri

Kapalı Devre (Ring) Hattı: Büyük fabrikalarda tercih edilir. Hava, kullanım noktalarına her iki yönden de ulaşabildiği için hat genelinde basınç dengeli dağılır ve basınç kaybı en aza indirilir.
Açık Uçlu (Ölü Sonlu) Hat: Küçük atölyelerde ana hat üzerinden çekilen düz hatlardır. Kurulumu kolaydır ancak son noktalarda yüklenme anında basınç düşüşleri yaşanabilir.

2. Malzeme Türleri

Alüminyum (Örn: AIRnet): Korozyona uğramaz, hafiftir ve sızdırmazlık performansı çok yüksektir. Geçme (push-in) teknolojileri sayesinde montaj süresini ciddi oranda kısaltır.
Galvanizli Çelik: Dayanıklılığı ve darbelere karşı direnci nedeniyle en yaygın kullanılan klasik malzemedir. Paslanmaya karşı korumalıdır ancak zamanla dişli bağlantı yerlerinden sızıntı yapabilir.
PPRC (Plastik): İşçiliği ucuz ve montajı kolaydır. Ancak yüksek sıcaklıklarda genleşme yapabileceği ve kompresör çıkış sıcaklığına dayanamayabileceği için doğrudan kompresör çıkışında kullanılmamalıdır.

Kurulumda Dikkat Edilmesi Gereken Kritik Kurallar

Eğim Faktörü: Boru hatlarına akış yönünde yaklaşık %1 ila %2 oranında eğim verilmelidir. Bu sayede tesisat içinde yoğuşan su (kondens), hattın en düşük noktalarında toplanarak tahliye vanalarıyla (kondens stop) sistemden dışarı atılır.
Kuğu Boynu (Goose Neck) Bağlantısı: Ana hattan kullanıcı makinelere çekilen dikey hatlar, borunun altından değil üst kısmından kavis yapılarak (kuğu boynu şeklinde) alınmalıdır. Bu yöntem, ana borunun tabanında biriken suyun doğrudan makinelere gitmesini engeller.
Kompresör Dairesi Havalandırması: Kompresörler çalışırken yüksek miktarda ısı açığa çıkarır. Cihazların hararet yapmaması ve verimli çalışması için kompresör dairesinin temiz ve iyi bir havalandırma sistemine sahip olması şarttır.